Waarom kennis opnieuw een centrale plaats krijgt

Experten binnen en buiten het klaslokaal trekken aan de alarmbel: de kennisbasis van leerlingen is te zwak. Nochtans is voldoende voorkennis onmisbaar voor een vlot leerproces.
Leerkracht en Plantyn-auteur Ann Cornelis benadrukt het belang van gerichte kennisopbouw: “Zonder voorkennis bouw je nieuwe leerstof op los zand.”

Vlaamse leerlingen scoren steeds zwakker op kernvaardigheden zoals wiskunde, lezen en wetenschappen. Dat tonen internationale onderzoeken zoals PISA al enkele jaren aan. Die terugvallende resultaten hebben meerdere oorzaken, maar één element wordt opvallend vaak aangestipt door experts: het gebrek aan een stevige kennisbasis. “Het is wetenschappelijk bewezen dat de hoeveelheid voorkennis in grote mate bepaalt hoe snel je
leert en hoe goed je het onthoudt”, zegt Ann.

Ze is al twintig jaar leerkracht en één van de kernauteurs van wiskundemethode Delta van Plantyn. “Als je meer weet, heb je automatisch meer ‘kapstokjes’ om nieuwe informatie aan op te hangen. Door kennis te verbinden, versnel én verdiep je het leerproces.”

Van ontdekken naar begrijpen

Dat inzicht is niet nieuw, maar het raakte de voorbije jaren wel op de achtergrond. “In het onderwijs raakte ‘inductief’ leren sterk in zwang. Daarbij vertrek je vanuit voorbeelden of situaties die dicht bij de leefwereld van jongeren liggen en werk je zo toe naar de theorie.”

Hoewel die aanpak zeker waarde heeft, merken veel leerkrachten dat ze niet voor alle leertaken het gewenste effect oplevert. “Na enkele jaren zien we dat de theoretische inzichten bij leerlingen onvoldoende blijven hangen. Zonder voorkennis bouw je nieuwe leerstof op los zand.”

Stap voor stap

Wie leerlingen sterk in kennis wil maken, moet volgens Ann vooral inzetten op een doordachte, stapsgewijze opbouw. “Je zet aanvankelijk zelfs best een stap terug: welke elementen van de nieuwe info kennen de leerlingen al? Die voorkennis moet je eerst opnieuw activeren.”

Iets wat Ann steevast doet in haar wiskundelessen. “De eerste keer dat leerlingen een vergelijking moeten oplossen, is dit voor hen erg abstract. Maar de bouwstenen kennen ze al: omkeerbare bewerkingen, de volgorde van bewerkingen, de betekenis van gelijkheid… Door die kort te herhalen, maak je de nieuwe leerstof veel toegankelijker.” Vervolgens bouwt Ann samen met de leerlingen langzaam op naar nieuwe kennis via directe instructie.

“De leerlingen verwerken de leerstof samen met mij en gaan er dan zelfstandig mee aan de slag.
Zo geef je stap voor stap het stokje door.” Net die systematiek vormt een belangrijke pijler binnen de leeroplossingen van Plantyn. Door leerinhouden logisch op te bouwen en voorkennis bewust te activeren, krijgen leerkrachten houvast om leerlingen naar dieper begrip te begeleiden. Niet door meer leerstof aan te bieden, maar door ze beter met elkaar te verbinden.

Duidelijke doelen en samenhang

Ook heldere doelen zijn cruciaal. “Leerplandoelen zijn soms vrij abstract. Voor leerkrachten is het dan moeilijk om die tastbaar naar de praktijk te vertalen.” Door doelen expliciet en concreet te maken, weten leerlingen beter wat er van hen verwacht wordt.

Samenhang speelt daarbij een sleutelrol: binnen een vak, maar evengoed over de vakken heen. “Een uitgever als Plantyn speelt daarin een belangrijke rol. Door leerinhouden op elkaar af te stemmen en leerlijnen consequent door te trekken, creëer je een samenhangend kennisnetwerk.”

Kennis én leefwereld

Ann wil één ding benadrukken: ook de leefwereld van jongeren blijft relevant. “Theorie krijgt sneller betekenis wanneer leerlingen ze kunnen plaatsen in herkenbare contexten. Door voorbeelden, namen en situaties te kiezen die een afspiegeling vormen van hun leefwereld en onze diverse samenleving, voelen meer leerlingen zich aangesproken.

Tegelijk breidt kennisrijk onderwijs hun leefwereld uit. Dat is vooral belangrijk voor leerlingen die buiten school minder ervaringskansen krijgen. Kennis en betrokkenheid versterken dus elkaar. Zo kunnen we bij elke leerling voor meer leersucces zorgen.”

De tips van Ann:

• Begin je les met duidelijke doelen te stellen

• Activeer opnieuw de nodige voorkennis voor die les

• Bouw de nieuwe leerinhoud stap voor stap op

• Bekijk met je collega’s hoe je leerinhouden vakoverschrijdend kan maken