75 jaar samen leren: verbinden in het onderwijs: bruggen bouwen in een wereld in verandering

Onderwijs is geen eiland. Het is een ecosysteem waarin verschillende mensen en organisaties elkaar ontmoeten en samenwerken: leerkrachten en leerlingen, maar ook directies, ouders, externe partners en de samenleving als geheel. In een tijd waarin leerlingen voortdurend worden blootgesteld aan digitale prikkels, de diversiteit in de klas groeit en de verwachtingen ten aanzien van onderwijs toenemen, is verbondenheid misschien wel dé uitdaging van deze tijd.

Maar hoe creëer je die verbinding? En op welke niveaus moet die wisselwerking plaatsvinden om kwalitatief onderwijs mogelijk te maken? Onder de noemer ’75 jaar samen leren’ brachten we drie onderwijsdeskundigen samen die focussen op die connecties: Davy Mortier, lerarenopleider, Jacques Goedgebeur, gepensioneerd leerkracht economie en Leonard Daniels, verantwoordelijke leeroplossingen Plantyn.

Verbinding op drie niveaus

Het gesprek begint met een heldere analyse van Jacques Goedgebeur: "Binnen de schoolmuren moet die verbinding er zijn op drie niveaus: tussen leerkrachten en leerlingen, tussen leerkrachten en directie en tussen directie en leerlingen."

Achter deze eenvoudige indeling schuilt een belangrijke boodschap: sterke scholen bouwen bewust aan relaties. Op elk niveau vormen vertrouwen, open communicatie en betrokkenheid de basis voor goed onderwijs.

"De connectie tussen leerkracht en leerling lijkt misschien de meest voor de hand liggende," legt Davy Mortier uit. "Echter in de praktijk is het niet altijd gemakkelijk. Leerlingen krijgen zoveel prikkels van buitenaf in deze steeds complexer wordende maatschappij."

Leonard Daniels sluit zich daar volledig bij aan: “Wanneer we nieuwe leermiddelen ontwikkelen, vinden we het belangrijk dat de inhoud in lijn ligt met de interesses van de leerlingen.”

Ook de samenwerking tussen leerkrachten en directie is een belangrijke pijler van een sterke schoolcultuur. Wanneer leerkrachten zich gehoord, gewaardeerd en ondersteund voelen, groeit hun betrokkenheid. Tegelijk helpt een open dialoog directies om zicht te krijgen op wat er leeft in de klaspraktijk. Zo ontstaat wederzijds vertrouwen en een samenwerking die kwaliteitsvol onderwijs ondersteunt.

En dan is er nog dat derde niveau: directie en leerlingen. Door voeling te houden met wat er leeft bij leerlingen, kan de directie beter inspelen op hun noden en verwachtingen.

Deze drie connecties vormen samen het netwerk dat kwalitatief onderwijs mogelijk maakt. Breekt één schakel, dan heeft het impact op het geheel.

De uitdaging van motivatie

Een van de meest prangende vragen in het gesprek komt van Davy: "Hoe motiveer je leerlingen? Hoe ga je leerstof aanbieden? Hoe leg je de link tussen wat ze willen weten en wat ze moeten kennen of kunnen?"

Die drie vragen, ze raken de kern van de uitdaging waar elke leerkracht dagelijks mee geconfronteerd wordt. Leerlingen leven in een wereld van instant gratification. Ze zijn gewend aan snelle feedback, aan visuele prikkels, aan interactiviteit, aan digitalisering. En dan moeten ze in een klaslokaal zich concentreren op een les, op een boek, op een opdracht.

“Klopt”, sluit Leonard aan. “We moeten leren omgaan met die alsmaar complexer wordende technologische wereld. Dat vraagt om een gezamenlijke inspanning, waarbij we samen blijven leren en groeien."

Hoe de leerlingen motiveren en hen de leerstof aanbieden op een manier die hen boeit, is volgens Davy het vraagstuk waar leraren mee kampen. Het is zaak om na te denken over hoe je leerstof aanbiedt. Niet meer alleen vanuit 'dit moet je weten omdat het in het leerplan staat', maar vanuit 'dit is waarom dit interessant voor jou is'.

Die wisselwerking tussen willen en moeten, dat is waar moderne pedagogiek om draait. Het gaat niet om het verlagen van normen of het versimpelen van leerstof. Het gaat om het relevant maken ervan. Om leerlingen laten zien waarom iets belangrijk is. Hoe het aansluit bij hun leven. Wat ze ermee kunnen.

In plaats van te zeggen 'jullie moeten dit leren', is het boeiend om hen te laten zien hoe deze kennis hen kan helpen. Hoe ze ermee kunnen omgaan in hun dagelijks leven. Hoe het hen sterker maakt. Dát creëert aansluiting tussen de leerstof en de leerling.

De evolutie in lerarenopleidingen

Davy, actief als lerarenopleider, schetst hoe ook de manier waarop toekomstige leerkrachten worden opgeleid, evolueert: "We proberen leraren in spe zo breed mogelijk op te leiden om in te spelen op de behoeften van de leerlingen. Het gaat niet meer alleen om vakinhoud, maar ook om relationele vaardigheden, om omgaan met diversiteit, om evolutie in klasmanagement."

Die verschuiving in lerarenopleidingen weerspiegelt de veranderende rol van de leerkracht. Waar het vroeger vooral ging om het beheersen van vakkennis en didactiek, gaat het nu ook om kunnen verbinden met leerlingen, met collega's, met ouders, met de schoolleiding.

"Er is een duidelijke evolutie te zien in wat van een lerarenopleiding verwacht wordt," concludeert Davy. "Leerlingen krijgen vandaag zoveel prikkels te verwerken dat het een uitdaging is om tijdens een les van vijftig minuten voldoende rust en concentratie te creëren om leren mogelijk te maken."

Wat kunnen we leren?

Als we iets kunnen leren van dit gesprek, dan is het wel dat een vertrouwensband geen bijproduct is van goed onderwijs. Het ís goed onderwijs. Zonder wisselwerking is onderwijs niet meer dan het overbrengen van informatie. Met verbinding wordt het iets wat levens kan veranderen.

Dat vraagt wel om een aantal dingen. Het vraagt om leerkrachten die begrijpen dat hun vak niet alleen gaat om vakinhoud, maar ook om relaties bouwen. Het vraagt om directies die investeren in die samenwerking met hun team en met hun leerlingen. Het vraagt om scholen die ruimte creëren voor collegiale uitwisseling.

Want alleen samen kunnen we het onderwijs bieden dat deze generatie leerlingen verdient. Alleen samen kunnen we omgaan met de complexiteit van deze tijd. Alleen samen kunnen we die verbinding maken tussen wat leerlingen willen en wat ze moeten kunnen. Alleen samen kunnen we bruggen bouwen in deze complexe wereld.

En uiteindelijk zorgt een goed contact tussen de school en de leerlingen, op alle niveaus, ervoor dat kinderen kunnen floreren.

Verbinden is geen luxe. Het is een noodzaak.

En gelukkig zijn er scholen en leerkrachten die dat begrijpen. Die daar dagelijks aan werken. Die bruggen bouwen tussen leerlingen en leerstof, tussen collega's onderling, tussen alle lagen van de organisatie. Die begrijpen dat onderwijs een teamsport is.

Want alleen samen maken we het verschil.

Benieuwd naar het volledige gesprek?

Dit artikel maakt deel uit van de videoreeks "75 jaar samen leren" van Plantyn. Bekijk het volledige gesprek over vernieuwen op www.plantyn.com/75jaar