75 jaar samen leren: begeleiden in het onderwijs: het kind écht zien

Er is een verschuiving gaande in het onderwijs. Een stille revolutie die niet zozeer gaat over technologie of nieuwe lesmethodes, maar over iets veel essentiëler: de manier waarop we naar leerlingen kijken. Waar leerkrachten vroeger vooral kennisoverdragers waren, worden ze vandaag verwacht om ook begeleiders te zijn. Coaches die leerlingen helpen navigeren door een steeds complexere wereld.

Maar wat betekent dat in de praktijk? Hoe gids je 25 of meer leerlingen individueel wanneer elk kind zijn eigen tempo, eigen uitdagingen en eigen behoeften heeft? En wat hebben leerkrachten zelf nodig om die cruciale begeleidingsrol waar te maken?

Hierop zoomden drie ervaringsdeskundigen in: Marie-Laure Dessaer, leerkracht Frans, Nicholas Piraux, ouder van twee schoolgaande kinderen en Claudine Weyn, CEO van Plantyn.

Wie is dat kind?

"Voor ons als warme school, is begeleiden het ‘zien’ van het kind. Wie is dat kind?”

Marie-Laure Dessaer raakt met die woorden meteen de kern van wat goede ondersteuning betekent. Het gaat niet om een kind zien als onderdeel van een klas, als één van de vijfentwintig. Het gaat om dat kind zien als een uniek individu met zijn eigen verhaal, zijn eigen talenten, zijn eigen uitdagingen.

"Je moet tijd en energie investeren om kinderen écht te leren kennen", legt ze uit. “Scherp zien wie ze zijn, wat ze nodig hebben. Niet iedereen past in hetzelfde hokje.” Dat klinkt logisch, maar in de drukte van de schooldag, met lesvoorbereidingen, administratie, evaluaties en alle andere taken die op een leerkracht afkomen, is het een uitdaging om voor elk kind die tijd en ruimte te creëren.

Nicholas Piraux erkent deze complexiteit: “Als ouders beseffen we dat we steeds meer verwachten van leerkrachten.” Hij maakt de vergelijking met wanneer hij 40 jaar geleden op school zat: “Ik heb de indruk dat leerkrachten toen minder aandacht hadden voor een persoonlijke sturing.”

Van klassieke structuur naar leergemeenschap

Sommige scholen zijn zo ver gegaan in die visie dat ze de hele structuur hebben omgegooid. Marie-Laure beschrijft hoe haar school is afgestapt van de klassieke structuur: "We werken niet meer met klastitularissen die verantwoordelijk zijn voor 25 leerlingen tegelijk. Bij ons concentreert een mentor zich op maximaal 8 studenten", legt ze uit.

In zo'n model is elke leerkracht een mentor, maar niet op de klassieke manier van 'one size fits all'. Het gaat om maatwerk. "Dat geeft ons de ruimte om leerlingen individueel te zien en te kunnen focussen op hun specifieke noden," voegt Marie-Laure toe.

Het is een ingrijpende keuze die misschien niet meteen voor elke school weggelegd is. Maar het illustreert wel hoe ver scholen willen gaan om recht te doen aan de individualiteit van elke leerling.

De verschuiving: van kennis naar kind

Claudine Weyn vat een bredere trend samen die we in het hele onderwijsveld zien:

"De leerkracht is niet meer alleen bezig met kennisoverdracht, maar ook met vaardigheden en vooral het kind zien als een individu."

Die verschuiving, van kennisoverdracht naar holistische begeleiding, dat is waar het onderwijs zich vandaag bevindt. Natuurlijk blijft kennisoverdracht belangrijk. Kinderen moeten nog steeds leren rekenen, talen beheersen en inzicht krijgen in geschiedenis en wetenschap. Maar de rol van de leerkracht is een heel stuk breder geworden.

Het is geen gemakkelijke taak. En het vraagt om leerkrachten die niet alleen vakinhoudelijk sterk zijn, maar ook relationeel. Het gaat ook om socio-emotionele ontwikkeling. Om leerlingen leren samenwerken, communiceren, omgaan met tegenslagen. Om hen helpen hun talenten ontdekken. Om hen begeleiden in keuzes.

Connectie is de sleutel

Een van de sterkste inzichten uit het gesprek komt van Marie-Laure, die de kracht van persoonlijke band beschrijft: "Door een connectie met de leerlingen te maken, doen ze veel meer moeite voor jou als persoon, dan voor het vak zelf."

Het is een waarheid die elke ervaren leerkracht herkent. Leerlingen doen niet zozeer hun best 'voor wiskunde' of 'voor Nederlands'. Ze doen hun best voor die leerkracht met wie ze een klik hebben. Voor die leerkracht die in hen gelooft. Die hen ziet zoals ze zijn. Die persoonlijke verbinding, dat is de basis van effectieve begeleiding.

Leerkrachten hebben ook begeleiding nodig

Het gesprek maakt ook duidelijk: leerkrachten kunnen dit niet alleen. Als we verwachten dat zij leerlingen individueel coachen, dan moeten we ook hén ondersteunen in die rol.

Claudine legt uit hoe Plantyn daar op inspeelt: "We zetten in op totaaloplossingen waarbij zowel digitale als papieren aspecten worden aangeboden. Maar vooral proberen we ook de leerkrachten zelf te faciliteren via webinars en startdagen. Bij de nieuwe minimumdoelen in het basisonderwijs zetten we bijvoorbeeld volop in op een sterke omkadering van de leerkracht.

Die ondersteuning is cruciaal. Want hoe kan je van leerkrachten verwachten dat ze leerlingen sturen als ze zelf niet bijgestaan worden? Als ze zelf niet de ruimte krijgen om te groeien, om te leren?

Scholen die dit goed doen, investeren in hun teams. Ze creëren ruimte voor intervisie, voor het bespreken van zorgleerlingen, voor het delen van voorbeelden. Ze zorgen ervoor dat leerkrachten niet alleen staan in hun worsteling om elk kind recht te doen.

Wat betekent dit voor morgen?

Als we dit gesprek beschouwen, dan wordt duidelijk dat begeleiding geen luxe is die we erbij doen als er tijd over is. Het ís waar onderwijs over gaat. Het kind zien, echt zien, en hen bijstaan in hun groei. Dat is de essentie.

Dat vraagt wel om een paar dingen. Het vraagt om scholen die structuren creëren die ruimte maken voor die individuele aandacht. Het vraagt om teams die samen de verantwoordelijkheid dragen voor alle leerlingen. Het vraagt om leerkrachten die relationele vaardigheden even belangrijk vinden als vakinhoudelijke kennis.

En misschien wel het allerbelangrijkste: het vraagt om een systeem dat leerkrachten ondersteunt in die rol. Dat hen niet vollaadt met administratie en verplichtingen, maar hen de ruimte geeft om te doen waar ze voor gekozen hebben: kinderen coachen in hun groei.

Want uiteindelijk gaat het daar om. Om kinderen die zich gezien voelen.

Dat is geen droom. Dat is wat dagelijks gebeurt in klassen waar leerkrachten die tijd nemen. Waar ze de vraag stellen: wie is dit kind?

Want elk kind verdient het om écht gezien te worden.

Benieuwd naar het volledige gesprek?

Dit artikel maakt deel uit van de videoreeks "75 jaar samen leren" van Plantyn. Bekijk het volledige gesprek over vernieuwen op www.plantyn.com/75jaar